"Enter"a basıp içeriğe geçin

Yaşamın Nedensiz Güzelliği

Anlamlandırma’dan Ol’maya Doğanın Müzikalitesi

Sinan Karadeniz, ‘nesnel imgelem’ yerine ‘estetik aydınlanma’yı temel bir tutum belirleyerek yazınsal eserine biçim veren bir şiirsel algıya sahiptir. ‘Yomblues’ adlı ilk şiir kitabında,1 bu şiirsel algıyla benzer duyuşsal biçimlendirmeye sahip iç’te bir hayret hisleriyle yoğunlaşan duygunun dışarı’yı anlamlandırma uğraşına, bu uğraşın estetik yansıması olarak hayret’in doğayı müziksel betimlerle güzelleştirme sürecine tanıklık ederiz.

Önce ‘nesnel imgelem’den neyi anladığımıza, ‘nesnel imgelem’in ne’liğine yönelik bir açıklama getirelim.

Nesnel imgelem, şiir yazımında gerçeği kök alır. Hemen daima hareket noktası gerçeklik bilgisi ve bilincidir. İç’i ve dış’ı şiirleştirme sürecinde şairin zihni gerçekten yana çalışır, işler. Oysa şiirde estetik aydınlanma düşlemin alanında tecrübe edilen bir ışıma halidir. Şairin zihni ve imgelemi, hayatı, insanı ve doğayı betimlemede düşlerinin-tahayyülünün emrinde ve atmosferindedir. Düşlemsel şiirde zamanla ve mekânla kayıtlı olmak yerine gerçeğin ötesi ve berisi kurcalanır sürekli, duyularımız sabit bir merkezden yoksundur.

‘‘Colaridge, imgelemden daha aşağı bir yeti saydığı düşlem (fancy) için ‘Düşlem… sabit ve belirli şeyler dışında bir yerde karşımıza çıkmaz. Aslında düşlem, zaman ve mekândan kurtulmuş bir hafıza halinden başka bir şey değildir,’ der. Colaridge’ye göre, düşlemin yapıcı bir özelliği yoktur; duyularımızın hazır olarak sunduğu birtakım sabit ve belirli algılar üzerinde, bunları herhangi bir başkalaşım ve değiştirime tabi tutmaksızın çalışır sadece. Bundan en azından İkinci Yeni şairlerinin ‘imge’ yerine niçin ‘değiştirim’ dediklerini çıkarabiliriz. İmgelem ise, Colaridge’in gözünde, söz konusu sabit ve belirli şeyleri çözüp ayrıştırdıktan sonra bunları yeni bir bütün haline getiren ‘yaratıcı’ bir yetidir. Düşlem, sadece mekanik bir özellik gösterirken ki bu sebeple de bizdeki ‘ilham’ın karşılığı sayılabilir, imgelem ‘hayati’ ve ‘organik’tir. Colaridge’e göre sentetik bir güç olan imgelem, kendisini aynılık ile fark, genel ile özel, fikir ile imge gibi zıt veya uyumsuz nitelikler arasındaki denge veya uzlaştırmada ortaya çıkarır.’’2

Yomblues’ta şairin zihnin imgelem yerine düşlemden yana işlediği söylemek mümkündür. Çünkü nesnel imgelemle işleyen şiir yazım sürecinde belli-belirgin bir somutluk gözle görülür netliktedir. Somutluk, gerçeği/gerçekliği kök almakla şiirsel sürecin sonunda metne karakterini veren belirgin bir niteliktir. Aynı zamanda somutluk veya somut algı, durum tespitleri üzerinden ilerler ve şairin hayat içindeki somut durumunu açığa çıkartır. Şairin temel kalkış noktası, içinde yer aldığı an’ın somut durumu veya içinde bulunduğu durumdan dışarıya bakıştaki düz, seçik ve gerçekçi tarassutu / yansımasıdır. Nesnel imgelemde ‘şimdi ve burada’ olma hali seçik bir algı ve doğrudan ifadelerle biçimlendirilir. Dışarı’sı yani şiirsel mekân bilinci, somut çizgileri ve boyutlarıyla metne aksettirilir.

Yomblues’a karakterini veren, hayata düşlemin penceresinden bakan estetik bir bakıştır. Bu şiirsel bakışta hayret duygusu, estetik aydınlanma anına etki eden temel bir duygu ve bir hâllenmedir. Hayata, insana ve doğaya ‘kalp’in pervazlarından bakan bir şairdir Karadeniz. O bir kalp şairidir. Bu kalp, içeri’den dışarı’ya yönelmiş, dışarı’ya hayret duygusuyla anlam verme çabasında olan, hâllenmelerinin merkezi bir yerdir. En önemlisi de bu şiir kişisi, kökünü ve kalbinin filizlenişini ‘acı duygusu’ndan alır.

‘‘Kalp atışı, hayatın ormanında her sese kulak kesilmiş kalp atışı’’

(s.41)

 

‘‘Ah köküm! Ah, sevgili köküm!

Sen olmasan… Boy verebilir mi yaşam

Dipteki acısından güç almadan

Ve gereğinde kalabilir mi kalpten ibaret

Ve olabilir mi ah köküne suret, saydam bir tercüman’’

(s.47)

Karadeniz için şiir, somut durumlar üzerinden yürüyen ve biçimlenen bir etkinlik değil, bilakis insan ruhunu, iç’ini, düş dünyasını, iç evrenini esas alan doğanın müzikalitesini betimlemeye yönelmiş estetik bir biçimlendirmedir. Burada doğa, insan ruhundan görünen taraflarıyla vardır. Ve müziksel notalarla işlenir. Yomblues’un ilk şiirlerinde de tanık olduğumuz bu müziksel ve şiirsel betim, dışarı’ya odaklandığında bile iç’in, kalp’in soyut alanında iş görür, düşlemsel olanın estetik bakış açısına sahiptir. Şair duyularının güzelliğini müziksel olanın gereçsel yapıları ve terimleriyle dışlaştırma yoluna gitmiştir.

 

Estetiğin sularında yüzen müzikli bir gemi

Yomblues’un genelini göz önünde bulundurduğumuzda iç ve dış dünya estetik duyumsallıkta bütünleşmiştir. Bu anlamıyla Karadeniz’in Yomblues’ta soyut ve içrek nitelikleriyle tebarüz ettiğini söyleyebiliriz. Şiirsel yaratış ve biçimlendirme yeteneğinin saydam bir özellik sergilediğini söylemek de olasıdır.

 

‘‘Mum ışığında gölgelerin kümelendiği duvarda

Bilmecelerin cevabı gibi ıssız bir duygulanım

İnsanı uçuran hafiflik duygusu sanki’’ (s.49)

 

İlhamla yazar şiirini Karadeniz. Yukarıda ifade ettiğimiz üzere, şiirinin biçimlenişinde etkili olan, coşumcu bir hayret duygusudur. Bu ise estetik formlarla dışa vurulur. Şiirinin temel özelliklerinden olan coşku ve yoğun duygululuk, iç’i ve dış’ı aşmaya yönelik estetik bir kalkışımdır. Şairin ‘nesnel imgelem’den hareketle şiir oluşturma sürecine girmediğini ifade ederken kastımız biraz da budur: Duyularından doğru hayata ve insana estetik bir kanal açar şair. Yomblues’ta insanın temel karakteri, duyusal kırılmalara uğramasıyla birlikte oluşan incinmişlik hissi; hayatın anlamı ise onun ‘nedensiz güzelliği’ni şiir sanatı aracılığıyla açığa çıkartmaktır.

Karadeniz için şiir, estetik bir aydınlanma, şiirsel bir bütünlük, güzelduyusal bir etkinliktir.

 

‘‘Ve kendini eşitleyip bitkiye

Ürkütmeyip karıncayı yürüyebiliyorsan

Bir ağaç olduğun için ötekilere dek’’

 

‘‘Ötekiler parmakların kadar uzundur

Ötekiler damağın kadar iştahlı

Ötekiler bir âlem taşır içinde

Senin âlemin kadar saklı’’ (s.36)

 

S.T. Colaridge, Yazınsal Denemeler’inde ‘‘şiir bütün insan bilgisinin, düşüncelerinin, insan tutkularıyla dilinin çiçeği ve en güzel kokusudur’’ der. (3) Şair Sinan Karadeniz için şiir, yalnızlığın, hüznün, acının, hayatın nedensiz güzelliğinin coşkulu bir iletimi, müziksel-estetik bir betimi, taze bir umut ve içten bir iyimserliktir.

Yomblues, estetiğin sularında yol alan müzikli güzel bir gemi…

 

DİPNOTLAR

  • 1. Sinan Karadeniz, Yomblues, Yasakmeyve Yay., Ocak 2014, İst.
  • 2. Atlılar, ‘‘Pound İçin Sözlükçe’’, S.1., Mart-Nisan 2000, s.15., Ank.
  • 3. Samuel Taylor Colaridge, Denemeler, çev: Halit Çakır., YKY., Kasım 1993, İst., s.102.
  • Bu yazı yorumlara kapalı.